Stedenband Maastricht-Rama heeft onlangs een nieuwe projectsite gelanceerd waarop actuele informatie staat over de voortgang van het Xo-project in Rama.
Bezoek de site Rama goes Xo via het adres: www.rama.nl/xo
De terugvlucht verliep voorspoedig en inmiddels vertoef ik alweer een dag of twee op vertrouwde bodem. Hoewel, vetrouwd blijkt een relatief begrip, want op een bepaalde manier is alles hier ook weer een beetje vreemd voor me. En dat zit ‘m dan vooral in kleine dingen, zoals even niet meer weten waarvoor die ene gekke sleutel aan mijn sleutelbos ook al weer was, of vol verwondering over de snelweg rijden omdat het wegdek hier zo heerlijk glad en effen aanvoelt (in tegenstelling tot de bumpy roads van Nicaragua). Het zal nog wel even wennen zijn, vermoed ik, maar luxe went in de regel sneller dan de afwezigheid ervan, dus dat komt wel goed. En de hereniging met mijn dierbaren maakt natuurlijk ook een hoop goed, want hun warmte houdt de winterse koude uit mijn buurt en geeft mijn terugkomst glans. Ook het kerstgevoel begint langzaamaan te ontwaken en ik begin me al weer druk te maken over de cadeautjes die ik nog snel voor iedereen moet aanschaffen, iets wat een week geleden nog letterlijk ondenkbaar voor me was. Toch zal de kerst dit jaar anders voelen dan voorheen, vermoed ik, want dit feest van overvloed staat natuurlijk in schril contrast met de situatie in Nicaragua. Niet dat ik nu bij elke hap aan de hongerige straatkinderen van Rama denk, maar het vanzelfsprekende is er wel een beetje vanaf, en ik zie de kerst nu meer dan ooit als een geschenk dat ik mág in plaats van moet vieren. Misschien is dat wel het meest waardevolle souvenir van deze reis, het besef dat ik in een bevoorrechte positie verkeer en daardoor meer en oprechter dankbaar kan zijn voor al het goede dat ik mag ervaren. Dat klinkt misschien wat pathetisch, maar ach, het past bij de tijd van het jaar en zeker ook bij het einde van een toch wel aangrijpende reis. Met dit stukje komt dit weblog trouwens ook aan een eind, hoewel ik niet uitsluit dat er ooit nog een vervolg komt, want ik blijf natuurlijk wel betrokken bij het wel en wee van het Xo-project in Rama. Vamos a ver, zeggen ze in Nicaragua, en ik denk dat ik het daarbij ook maar houd, want één ding heb ik de afgelopen maanden wel geleerd: alles loopt altijd anders dan je van tevoren denkt. Maar niet teveel plannen dus luidt het devies.
Ps Bij deze wil ik iedereen bedanken die dit weblog heeft gevolgd en in het bijzonder de mensen die (af en toe) een berichtje hebben achtergelaten, iets waar ik altijd erg verheugd mee was.
Gisteren heb ik afscheid genomen van Rama. Van de mensen die ik er heb ontmoet in de afgelopen twee maanden en van de omgeving. Met het laatste had ik een stuk minder moeite dan het eerste. Merkwaardig toch hoe snel je gehecht kan raken aan personen die tot voor kort volstrekte vreemden waren. Wat de omgeving betreft, die begon me de laatste tijd wel wat te benauwen, dus tijd om verder te trekken. Waar naartoe? Eerst naar Masaya, een rustig stadje net even ten zuiden van de hoofdstad Managua. Van hieruit ben ik vandaag opnieuw naar Managua gereisd, vanwege een bespreking op het ministerie van educatie over de voortgang van het Xo-project in Rama. De vergadering verliep voorspoedig, al was degene met wie we eigenlijk hadden afgesproken verhinderd en moesten we genoegen nemen met een plaatsvervanger. Wat in elk geval goed was om te horen, was dat het ministerie het nut inziet van de Xo en ook bereid is om na te denken over een zinvolle implementatie van het apparaat. Ook werd bevestigd dat de 3000 Xo’s die aan de overheid van Nicaragua zijn geschonken door een Mexicaans telecombedrijf inmiddels zijn toegewezen aan een stuk of 200 basisscholen in het land. De vraag is of 15 Xo’s per school veel zoden aan de dijk zet, maar het is in elk geval een begin en de interesse van het ministerie is gewekt. In Rama overigens, wil de Stedenband volgend schooljaar (februari 2009) van start gaan met 80 Xo’s voor de school waarvan de docenten het pilot-programma hebben gevolgd. Via een roulatie-systeem kunnen met dit aantal meerdere klassen tegelijkertijd en vaker dan eens per week aan de slag met de laptop. Hopelijk leidt deze aanpak tot een geslaagde toepassing van de Xo als volwaardig onderwijsinstrument en gaat Rama als lichtend voorbeeld dienen voor de rest van Nicaragua. Ik heb er vertrouwen in, maar de praktijk moet het uitwijzen en die is en blijft weerbarstig, zeker in dit land. Goed, tijd nu om het project even te laten voor wat het is en verder te kijken, letterlijk in dit geval, want morgen neem ik de bus naar Granada. Deze oude koloniale stad schijnt een zekere allure te bezitten, en daar hou ik wel van, dus dat komt goed uit. De komende drie dagen ben ik er te vinden en daarna zien we wel weer verder. Een mooi begin van mijn vakantie lijkt me.
Vandaag is de laatste dag van de Xo-pilot, en daarom hebben we iets speciaals in petto voor de docenten. Ze gaan namelijk zelf een les verzorgen met de Xo om die vervolgens te presenteren aan de voor deze gelegenheid uitgenodigde kinderen. Spannend, zowel voor de maestras als voor ons, want we hopen natuurlijk dat de dames laten zien het een en ander te hebben opgepikt van onze lessen. Na een uurtje van voorbereiding worden de kinderen bij elkaar gezet en begint het eerste docentenkoppel aan hun demonstratieles. De kinderen hebben er duidelijk zin in, want met vragende ogen en de muis in de aanslag richten ze zich op de docenten, die een aantal rekensommen hebben uitgedacht. Dat vraagt om de rekenmachine, een handige functionaliteit van de Xo die snel door de kids wordt gevonden. Even later verschijnen de juiste antwoorden op de verschillende beeldschermpjes, tot vreugde van de kinderen, die nu vast denken dat hoofdrekenen voorgoed tot het verleden behoort. Een andere docent laat het klasje kennis maken met een muziekprogramma, waarbij dierengeluiden worden gekoppeld aan bepaalde toetsen en ritmes. Interessant om te zien (en te horen), want dit programma hebben we niet behandeld tijdens de pilot en de docenten hebben dus eerst zelf uitgevonden hoe een en ander in elkaar steekt. Dat is een opsteker voor ons, want kennelijk voelen ze zich vertrouwd genoeg met het apparaat om zelf op ontdekkingstocht te gaan. Precies wat we bedoeld hebben met deze cursus. Als een volgende docent de kinderen foto’s laat maken van zichzelf raken de meeste helemaal bevangen door het oog van de camera, wat vast weer een hoop fraaie plaatjes oplevert. Aan het einde van de les nemen we afscheid van de groep en delen we versnaperingen en drankjes uit aan de aanwezigen. Als de docenten het lokaal verlaten blijf ik achter met gemengde gevoelens, want hoewel ik blij ben dat de pilot tot een goed einde is gebracht, realiseer ik me tegelijkertijd dat er nog een behoorlijke weg te gaan is voordat de Xo’s daadwerkelijk op doeltreffende wijze op school kunnen worden ingezet. Maar goed, de eerste stap is gezet en het is nu aan de mensen hier om hun enthousiasme voor het project levende te houden en op hun beurt weer door te geven. Als dat gebeurt, komt het vanzelf wel goed met die groene rakkers.
In onderstaande video legt maestra Esterling aan de kinderen uit hoe de camera op de Xo werkt.
De kerst komt eraan, ook in Rama. Helemaal niet vreemd voor een plaats waar de meerderheid van de inwoners het katholieke geloof aanhangt. Maar toch, nu steeds meer huizen worden opgetuigd met kleurrijke verlichting en her en der plastic kerstbomen uit de grond schieten bekruipt me toch een raar gevoel, want wat doet deze voor mij zo winterse aangelegenheid hier in de tropen? Op een witte kerst hoeven ze in elk geval niet te rekenen, zoveel is zeker. Ik probeer me voor te stellen hoe de eerste missionarissen in Rama de kerst aan de man hebben gebracht. Hadden ze toen ook al kunstbomen? Vast niet. En de kerstman lijkt me ook een uitvinding van later, dus het moet waarschijnlijk een sober feestje zijn geweest, die eerste vieringen rondom de geboorte van Christus. Alhoewel, een kerststal zou misschien nog wel te realiseren zijn geweest, al dan niet met levende karakters en dieren. Want ja, op de een of andere manier moet zo’n historische gebeurtenis toch handen en voeten krijgen, zeker als de inheemse bevolking nog niet is gealfabetiseerd, laat staan het kerklatijn begrijpt. Ik zie het helemaal voor me, en dan ga ik voor de levende variant, waarbij de paters een schaars geklede Ramanese een zedelijk blauw kleed omhangen en vervolgens haar donkere kindje even door de kalk te halen om het wat bleker te laten lijken. De dieren, die gewend zijn om lekker rond te scharrelen, worden met veel pijn en moeite vastgelegd en nog voor de mis uit is trekken ze de hele stal omver. Of het echt zo is gegaan, wie zal het zeggen, maar het moet ongetwijfeld een vreemd gezicht zijn geweest, die eerste kerst in Rama. Voor mij is het dat nu ook nog, en ik voel me bijna met terugwerkende kracht schuldig dat wij westerlingen deze traditie hierheen hebben gebracht. En dan niet om de kerstgedachte, die wat mij betreft universeel is, maar vooral om de kitscherige bijverschijnselen van een feest dat hier (net als bij ons trouwens) een hoop extra verlichting oplevert, en dan niet van het verheven soort.
Sinds een week of anderhalf is het weer in Rama omgeslagen. Het begon met een licht briesje, wat meer wind dan gewoonlijk, en inmiddels waait het niet alleen af en toe behoorlijk, het regent ook nog eens om de haverklap pijpenstelen. Het lijkt wel alsof de herfst hier alsnog is ingetreden, na een zomer die maar niet wilde eindigen. Maar schijn bedriegt, want deze onstuimige dagen horen meteorologisch gezien bij de winter, die over een maand of twee wordt opgevolgd door een kurkdroge zomerperiode. Twee seizoenen dus, nat of droog, en verder weinig variatie in het weerpatroon. Ik vraag me af of dit gebrek aan afwisseling zijn weerslag heeft op de cultuur, die in sommige opzichten ook niet heel veelzijdig genoemd kan worden. Neem bijvoorbeeld de eetcultuur, want daar wil ik het eigenlijk over hebben, die naar mijn smaak nogal eentonig van aard is. Ik mag eigenlijk helemaal niet klagen, want ik krijg drie keer per dag keurig een maaltijd voorgeschoteld zonder zelf een vinger uit te steken, maar waarom moet elk gerecht hier nou vergezeld gaan van een portie rijst en gefrituurde schijfjes banaan? Ik weet dat het verwend klinkt, maar de rijst komt me ondertussen mijn oren uit en dat gefrituurde fruit valt me ook zwaarder met de dag. En dan heb ik nog niet eens het meest veelzijdige stukje vlees genoemd, dat hier toch vooral in jawel, gefrituurde vorm zijn weg naar de eettafel vindt. Kip, kip en nog eens kip. Het verbaast me dat ik de dames nog zie rondscharrelen op straat, want man wat wordt hier een hoop van dat gevogelte weggestouwd. En ja, laat ik nou net niet zo dol zijn op kip. Toch was vandaag in culinair opzicht een heuglijke dag, want ik heb op aanraden van iemand een winkeltje bezocht waar ze ‘echte’ (Amerikaanse) chocoladerepen verkopen; een product dat hier schaars te noemen is. Meteen maar vier repen ingeslagen om deze week goed mee door te komen. En oh, wat was dat genieten zeg vanavond. Ik verheug me nu al op morgenavond.
Morgen breekt mijn laatste week in Rama aan, die ongetwijfeld voorbij is voor ik er erg in heb. Nog vier dagen lesgeven aan de docenten en dan zit het erop, is het al weer tijd om verder te gaan. Waar naartoe is nog een beetje de vraag, want mijn reisbestemming voor de eerste twee weken van december heb ik nog altijd niet bepaald. Dat heeft ook te maken met de huidige situatie in het land en met name in de hoofdstad Managua, waar de gemoederen nog steeds niet echt tot rust zijn gekomen na de verkiezingen eerder deze maand. Op televisie zie ik nog bijna dagelijks de beelden van gemaskerde relschoppers, die met veel geweld door de straten van Managua trekken. Het mag dan misschien geen wereldnieuws zijn, in de regio maakt men zich in elk geval behoorlijk ongerust over de instabiele (politieke) situatie in Nicaragua. Zelfs geruchten over een op handen zijnde burgeroorlog doen de ronde en ik moet toegeven, het ontneemt me wel een beetje de zin om lekker onbezonnen door het land te gaan reizen. Ik geloof trouwens niet dat het zo’n vaart zal lopen met die burgeroorlog, maar ik heb wel gezien hoe diep geworteld de tegenstellingen hier zitten op politiek gebied en op een kwade dag zou de geschiedenis zich best eens kunnen herhalen. In mijn gesprekken met Ramanese jongeren komt de politiek natuurlijk ook geregeld ter sprake en ik verbaas me vaak over de lichtzinnige, haast romantische manier waarop geweld als gerechtvaardigd middel door sommige wordt verdedigd. De idee te kunnen en mogen sterven voor het vaderland is hier nog altijd springlevend en wordt door velen gekoesterd, net als de vele afbeeldingen van Sandino en Che Guevara trouwens. Ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat de romantische verering van het revolutionaire gedachtegoed voor een groot deel gevoed wordt door de onvrede met de huidige omstandigheden. En ik geloof dat ik het ook wel een beetje begrijp, want als nieuwe helden ver te zoeken zijn in een land dat verscheurd wordt door corruptie en machtspolitiek, dan zijn de oude natuurlijk snel gevonden om de ideologische leemte mee op te vullen.
Vandaag is het zweten geblazen voor de docenten, want er staat een heuse toets op het programma. Als de eerste dames het lokaal binnenkomen zie ik aan hun gezichten dat ze niet helemaal gerust zijn op een goede afloop van het examen. De meesten nemen nog gauw wat aantekeningen door en het doet me eigenlijk wel goed om te zien dat ze het gebeuren behoorlijk serieus opvatten. Tien vragen hebben we voor ze opgesteld en daarna volgen nog drie praktische oefeningen met de Xo. Omdat we weten dat de docenten goed geoefend zijn in het letterlijk reproduceren van kennis, gaan de vragen vooral over Xo-vaardigheden en dus niet zo zeer over de theorie. Een voorbeeld:
Zonder al te specifiek te willen worden, gaat het bij deze vraag om het benoemen van de vier belangrijkste knoppen die op de Xo te vinden zijn. Het blijkt dat ongeveer de helft grote moeite heeft om de juiste volgorde (van links naar rechts) aan te geven. En dat nadat we vijf dagen lang gehamerd hebben op het belang (en de verschillende namen) van deze vier toetsen. Valt me toch een beetje tegen van de dames. Het goede antwoord is overigens de laatste combinatie, wat natuurlijk alleen interessant is voor de mede-Xo-fanaten die dit blog volgen, maar voor de volledigheid zeg ik het toch maar. Tijdens de praktische oefeningen valt ook een aantal dames door de mand, want zonder hulp van de buren vinden sommige het ineens knap lastig om het apparaat goed te bedienen. Voor ons een goede gelegenheid om te zien wie het al in de vingers heeft en wie het maar moeilijk kan bijbenen. Dat is belangrijk voor volgende week, als we beginnen met het tweede en laatste deel van de workshop, dat zowel qua tempo als niveau een stuk hoger zal liggen. We willen onze aandacht dan vooral richten op degenen die nu enig talent aan de dag leggen. Hoe we dit precies in de praktijk gaan brengen is nog een beetje de vraag, al schrikken enkelen misschien zo van hun cijfer dat ze hun Xo uit eigen beweging aan de wilgen hangen. We zullen het zien.
Vandaag hebben we de docenten kennis laten maken met het internet. Voor ons de normaalste zaak van de wereld, maar voor de meeste dames een nog onbekend virtueel terrein. Een van hen vroeg me of het internet op de Xo hetzelfde internet is als dat wat ze weleens gezien had op meer gangbare computers. Helemaal geen gekke vraag natuurlijk, want als je om te beginnen niet goed weet hoe het internet er nu precies uitziet, dan kun je ook niet beoordelen of je met het enige echte internet te maken hebt. Maar hoe leg je iemand vervolgens uit waaraan je het internet kan herkennen? Ja, je hebt Google, het alziende oog binnen een netwerk van websites dat elke dag alleen maar groter en groter wordt. En verder zijn er natuurlijk nog wat andere iconen van het web, zoals YouTube, Wikipedia en het wat verguisde maar nog altijd even populaire Hotmail. De lijst is eigenlijk oneindig en dat is nu precies wat het internet als fenomeen zo ongrijpbaar maakt. Niet gemakkelijk om uit te leggen, maar de ervaring is ook in dit geval een goede leermeester. De meeste docenten hadden namelijk al snel door dat het internet in essentie een uit zijn krachten gegroeide vraagbaak is vol hele en ook een hoop halve antwoorden. Hoe je het kaf van het koren scheidt is weer een heel ander verhaal, en het enige dat ik tegen de newbies kan zeggen is: the proof of the pudding is in the eating. Tast toe dames!
De Xo is een bijzonder apparaat met een aantal bijzondere functies, waaronder de mogelijkheid om draadloos met een andere Xo te communiceren binnen een afstand van twee kilometer. Prachtig, vooral als het werkt zoals het bedoeld is. In de praktijk blijkt echter dat 15 Xo’s in één ruimte soms de nodige moeite hebben om elkaar te vinden, laat staan daadwerkelijk te communiceren. De eerste groep docenten weet ondertussen precies waar ik het over heb, want vanochtend verliep niet alles even vlekkeloos tijdens het oefenen met een zogenaamde gedeelde chatsessie. Het idee is dat één persoon de chat activeert en de rest vervolgens uitnodigt om deel te nemen aan de activiteit. Klinkt eenvoudig, maar voor een paar Xo’s was de ochtendsessie waarschijnlijk wat aan de vroege kant, want sommige dames hadden de grootste moeite om aan te sluiten bij de door mij geïnitieerde chatsessie. Een paar keer opnieuw opstarten en de docenten een beetje afleiden dan maar, besloot ik, maar ook dat leidde niet in alle gevallen tot een gewenst resultaat. Bij het afsluiten van de les had ik dan ook het gevoel een paar dames een beetje teleurgesteld naar huis te moeten sturen. Tijdens de middagsessie met de andere groep leverde de gedeelde chatsessie daarentegen geen enkel probleem op en als ik niet beter wist zou ik denken dat iemand tijdens de lunch een paar slechte Xo’s had verwisseld met voorbeeldig werkende exemplaren. Nou ja, misschien moesten ze net als ik gewoon nog even warmdraaien en hadden ze daarom niet zoveel zin om meteen al maximaal te presteren. Want, zo weet ik intussen, de Xo is niet alleen een bijzonder apparaat, maar ook een erg eigenzinnig stukje techniek. Ben benieuwd of ze morgenvroeg wel alle 15 paraat staan.
