Berichten uit Rama ~
een reisblog

Zes weken verblijf ik ondertussen in El Rama, wat betekent dat ik hier nog maar twee weken zal zijn. Twee volle weken, dat wel, want er staat een hoop op het programma voor de komende dagen. Zo krijgen de docenten vanaf morgen elke dag twee uur les met de Xo, om zo veel als mogelijk op te steken van de korte pilot. Doordat alles nu in een stroomversnelling is gekomen merk ik dat ook mijn beleving van de tijd anders is dan voorheen. Aan het begin van deze reis leken de dagen soms oneindig lang en had ik vaak meer tijd om handen dan me lief was. Hoewel ik ook nu nog tijd zat heb om bijvoorbeeld deze stukjes te schrijven, voelt het toch alsof mijn dagen hier geteld zijn en ik me elk uur meer bewust word van de eindigheid van mijn verblijf. Dat levert trouwens gemengde gevoelens op, want hoewel ik verlang naar de hereniging met mijn geliefden, begin ik me tegelijkertijd steeds meer thuis te voelen in dit vreemde stadje. Begrijp me niet verkeerd, ik moet er niet aan denken om hier een nieuw bestaan op te bouwen of iets van dien aard, maar ik heb er wel mijn weg gevonden en die bewandel ik met steeds lichtere tred. Natuurlijk speelt daarbij een grote rol dat ik me eindelijk een beetje nuttig kan maken met de Xo´s, want stel je voor dat ze helemaal niet meer waren aangekomen, dan zou dit verhaal er anders uitzien vrees ik. Hoe dan ook, ik geniet nu meer van mijn tijd aan deze kant van de wereld en ben ondanks de kleine ontberingen van de afgelopen weken dankbaar dat deze bijzondere ervaring op mijn pad is gekomen (en nog even blijft).

In onderstaande, tamelijk willekeurige selectie tref je achtereenvolgens foto´s aan van een ijsverkoper tijdens een kerkdienst in de open lucht, wachtenden tijdens de burgemeesterverkiezing, een straatbeeld met kinderen en een verlaten fabrieksterrein aan de rand van de stad.

[Bekijk als slideshow]

Na een wat onrustige nacht word ik om kwart over vijf gewekt door mijn alarmklokje. Wat aan de vroege kant voor mijn doen, maar er staat dan ook iets belangrijks op het programma vandaag. In Maastricht is namelijk een (pers)bijeenkomst gaande om de introductie van de Xo op twee basisscholen nader toe te lichten. Een onderdeel van deze presentatie vormt het leggen van een verbinding met Rama, waar ik samen met de nieuwe burgemeester rond kwart over zes klaarzit om geskyped te worden, zoals dat heet. Om half zeven heb ik nog altijd geen teken van leven ontvangen uit Maastricht en de Alcaldesa (burgemeester) begint al wat onrustig om zich heen te kijken. Niet veel later komt er gelukkig toch een belsignaal binnen en alsof de afstand er niet toe doet, voeren we een beeldgesprek met wethouder Jacques Costongs, die de nieuwe Alcaldesa hartelijk feliciteert met haar verkiezingsoverwinning. Jacques vertelt verder dat met name de aanwezige kinderen het erg spannend vinden om live contact te hebben met Nicaragua, wat ik leuk vind om te horen. Na deze korte videoconferentie keer ik huiswaarts om wat te ontbijten en me een beetje voor te bereiden op de eerste les met de docenten, die om half tien gepland staat. De meeste dames zijn keurig op tijd en om kwart voor tien is de eerste groep compleet, wat hyperpunctueel genoemd kan worden voor Nicaraguaanse begrippen. Na een korte introductie gaan we (dan eindelijk) daadwerkelijk aan de slag met de Xo en een aantal maestras hebben het apparaat al opgestart voor ik er erg in heb. Ik vraag ze nog even te wachten met opstarten, en laat ze zien dat het exterieur van de Xo ook een aantal interessante functies herbergt. Naarmate de les vordert tekent zich een duidelijk verschil af tussen degenen die al enige computerervaring hebben, en zij die voor het eerst in hun leven een toetsenbord gebruiken (vaak de wat oudere dames). Het blijkt niet eenvoudig om de workshop voor alle deelnemers even interessant en leerzaam te houden, maar Babet en ik doen ons best en het lukt gelukkig aardig om iedereen bij de les te houden. Babet is overigens een medevrijwilliger van de Stedenband, die deze week is aangekomen in Rama om mee te helpen met een aantal activiteiten, waaronder het Xo-project. Het is een fijne ondersteuning, want ze spreekt behoorlijk Spaans en heeft een ruime ervaring met educatieve projecten, ook in het buitenland. Als de twee uur lestijd om zijn en ik de maestras vraag om de Xo af te sluiten zie ik een hoop beteuterde gezichten; het is kennelijk maar moeilijk afscheid nemen van het spelletje dat we ter afsluiting aan ze hebben voorgelegd. ’s Middags draaien we hetzelfde programma nog een keer af voor de tweede groep, die hoofdzakelijk uit dames van middelbare leeftijd bestaat, waardoor we wat meer uitleg moeten geven bij de verschillende onderdelen. Om toch ongeveer op hetzelfde punt te eindigen als de eerste groep slaan we de pauze over en werken we rustig maar gestaag door naar de eindstreep van les 1. Als ook de tweede groep met veel lofprijzingen over het wonderlijke groene apparaatje het lokaal verlaat, blijf ik achter met een goed gevoel over het resultaat van vandaag: een hoop enthousiaste mensen met een mooie nieuwe ervaring. Daar kunnen straks veel leerlingen hun voordeel mee doen.

[Bekijk als slideshow]

Vandaag staat de ‘officiële’ presentatie van de Xo-pilot op het programma en ik moet toegeven, dat is best wel spannend. Want hoe zullen de docenten reageren op mijn verhaal, als ze me al kunnen verstaan tenminste? Nou ja, ik stel mezelf gerust met de gedachte dat ik in elk geval een Spaanstalig filmpje heb om te laten zien. Als Oniel en ik op de school arriveren stroomt het lokaal waar de vergadering gepland is al gauw vol met een twintigtal docenten, het schoolhoofd en nog wat andere belangstellenden. Terwijl ik de beamer wat fijner afstel neemt iedereen zijn plek in en zodra ik wil beginnen met mijn praatje realiseer ik me dat het allemaal vrouwen zijn die tegenover me zitten. Dat had ik niet verwacht, maar ergens bevalt het me wel en in mijn beste Spaans boer ik een paar zinnen op die kennelijk niet heel raar klinken, want enkele dames knikken alsof ze het begrepen hebben. Ook het filmpje wordt goed ontvangen en na afloop volgt zelfs een applausje. Als ik de docenten vervolgens drie Xo’s overhandig om alvast even uit te proberen worden ze pas echt enthousiast. De ingebouwde camera steelt zoals gewoonlijk de show, en ook nu wordt het ene na het andere kiekje geschoten (en vaak ook snel weer verwijderd want het blijven wel dames natuurlijk). Oniel en ik hoeven verder niet veel meer te doen want de Xo verkoopt zichzelf en aan het einde van de bijeenkomst zie ik dat de meesten staan te trappelen om donderdag te beginnen met het programma. Xo, here we go!!!

Niet alleen de docenten zijn nieuwsgierig naar de mogelijkheden van de Xo.

[Bekijk als slideshow]

Hoe meer ik ervaar van de Nicaraguaanse cultuur, des te minder ik ervan begrijp. Neem bijvoorbeeld de burgemeestersverkiezing van afgelopen zondag, die naar nu blijkt een positieve uitslag voor de Liberalen heeft opgeleverd. Je zou verwachten dat de eventuele feestelijkheden, triomfmarsen en andere uitingen van overwinningsvreugde dan ook door aanhangers van deze partij in gang worden gezet. In de stad Rama, waar de Liberalen een minderheid vormen, zijn het daarentegen vooral de Sandinisten die de straten luidruchtig doorkruisen met veel vlaggewapper en handgebaren. Als ik niet beter zou weten, zou ik zweren dat zij zojuist een nieuwe Sandinistische burgemeester hebben ingehuldigd, want hun gejuich en gegil weerklinken in het hele stadje. Ik weet niet goed hoe ik deze rood-zwart gekleurde optocht moet interpreteren, want is het nou een massale ontkenning van het verlies, een provocatie in de richting van de Liberalen of stond het feestje sowieso op het programma, ongeacht de uitslag van de verkiezing. Ik vermoed dat het laatste het geval is, want in Rama laten maar weinigen een gelegenheid om iets te vieren onbenut, en zo wordt zelfs uit verlies nog wat plezier gewonnen. Goed, ik geloof dat ik ze toch wel een beetje begrijp, maar hoe de feestgangers zich morgenvroeg zullen voelen als de dubbele kater zich aandient, is een vraag die vanavond in elk geval geheel misplaatst is.

Dit weekend heb ik een paar leuke nieuwe ervaringen opgedaan. Zo heeft Oniel me een rondje laten rijden in zijn moto-taxi en heb ik voor het eerst in mijn leven een paard beklommen. Ik kies hier bewust voor het woord ‘beklommen’, want het beest voelde feilloos aan dat ik geen ervaren ruiter ben en besloot al na enkele meters geen voet meer te verzetten. Van berijden was dus nauwelijks sprake, en mijn zachte aanpak door lieve, bemoedigende woordjes in zijn oor te fluisteren mocht ook al niet baten. Ach ja, kennelijk is de cowboy in mij nog niet helemaal ontwaakt. Maar de volgende keer kom ik vast en zeker terug met een paar glimmende sporen aan mijn laarzen, want wie niet horen wil…

Bekijk alle foto’s van mijn uitstapje naar de Palmeria (het platteland van Rama)

Het uitpakken van de Xo’s is een feest. Ook het installeren verloopt voorspoedig en op wat kleine aanpassingen na zijn de laptops klaar voor gebruik. Alleen de verloopstekkers die we in Managua hadden gekocht om de Europese adapters geschikt te maken voor Nicaraguaanse stopcontacten blijken niet te werken. We laten ons echter niet uit het veld slaan door deze kleine tegenslag, want al gauw komen we erachter dat met een kleine modificatie van het binnenwerk de verloopstekker alsnog perfect geleidt. Nu maar hopen dat we de twintig docenten snel bij elkaar kunnen krijgen om het pilot-programma aan hen voor te leggen. Dat gaat deze week in elk geval niet meer lukken, want zondag wordt de verkiezing voor de nieuwe burgemeester van Rama gehouden en om die reden hebben alle ambtenaren vandaag vrij. En maandag ook trouwens, dus het zal wel dinsdag of woensdag worden (en dat is de gunstige prognose). In Nicaragua speelt politiek overigens een belangrijke rol, zo niet de hoofdrol, want ze laat haar stem gelden in vrijwel alle aspecten van de samenleving. Zo heb ik me al door verschillende personen laten vertellen dat je voor veel banen alleen in aanmerking komt als je over de juiste politieke kleur beschikt. En wat vandaag juist is, is morgen weer verkeerd, dus een baangarantie zit er in zo’n geval ook al niet in. De twee grote partijen die elkaars bloed wel lusten en het bij elke verkiezing weer tegen elkaar opnemen zijn de socialistische Sandinisten enerzijds en de meer conservatieve Liberalen anderzijds. In de stad Rama is een grote aanhang van de Sandinisten te vinden, maar op het platteland zijn juist de Liberalen erg in trek. Dat de meeste boeren niets van de Sandinisten moeten hebben heeft vooral met het verleden te maken, want in de jaren na de revolutie (van 1979) hebben de Sandinisten op grote schaal grond onteigend voor de aanleg van staatsboerderijen, die uiteindelijk niet bleken te functioneren. Inmiddels hebben de Sandinisten hun revolutionaire veranderingsdrift een beetje beteugeld en regeren ze het land een stuk gematigder. Maar nog altijd wordt openlijk gevleid met oude helden als Che Guevara en natuurlijk generaal Sandino, de vader en inspirator van de Sandinistische gedachtegoed. Of Rama vanaf maandag een nieuwe Sandinistische burgemeester gaat verwelkomen is de vraag, aangezien de Liberalen statistisch gezien meer kans hebben om te winnen. De kandidaat van de Liberale partij is overigens een vrouw en het is dat ik hier niet mag stemmen, maar anders wist ik het wel.

Vannacht heb ik weinig geslapen, want het huis waar Oniel en ik onderdak hebben gevonden is nogal gehorig. Het was eigenlijk niet de bedoeling om de nacht door te brengen in Managua, maar omdat we nog wat inkopen moesten doen voor de Xo’s (15 muizen, geheugenkaartjes, etc.) hebben we de laatste bus naar Rama niet meer gehaald. In het huis woont een familie waarvan de oudste zoon bevriend is met Oniel, en om die reden zijn we er gisteravond gastvrij ontvangen. Deze mensen behoren duidelijk niet tot de rijken van Managua, want hun onderkomen is eigenlijk niet veel meer dan een grote schuur met stenen tussenmuurtjes. Het dak is gemaakt van golfplaten en op de kale betonnen vloer ligt geen vloerbedekking. Maar ik heb al erger gezien in Managua en ik vermoed dat dit gezin er relatief goed vanaf komt in deze stad van extremen waar luxe winkelcentra de veilige haven voor de elite vormen en de vele achterbuurten broedplaatsen van geweld en verderf zijn. Opvallend is ook nu weer de vriendelijkheid waarmee we worden behandeld en de familie maakt ondanks de beperkte leefomstandigheden een tevreden en gelukkige indruk. Na een kopje koffie met wat koekjes en het nodige geklets nemen Oniel en ik een taxi naar het busstation. Het blijkt dat de snelle (5 uur!) lijndienst pas weer vanavond zal rijden en dus kiezen we voor het langzame alternatief, een gammele streekbus die in nagenoeg elk gehucht langs de weg naar Rama halt houdt om mensen in en uit te laten stappen. Het is niet alleen de reistijd van ruim zeven uur die deze rit tot een fysieke en mentale uitputtingsslag maakt, want er zijn nog wat andere dingen die bijdragen aan het algehele ongemak. Zo is er om te beginnen nauwelijks ruimte om je benen weg te stoppen, en al helemaal niet voor personen met onnicaraguaanse lengtematen. Het gevoel geen kant op te kunnen wordt nog eens bevestigd door de aanhoudende drukte in de bus, die tot in de kleinste hoekjes gevuld is met mensen, dieren (hanen in dit geval) en grote bagagestukken. De enkele kleine schuifraampjes die open kunnen leveren net genoeg zuurstof om de hele dekselse bende in leven te houden en om het ritje wat gezelliger te maken wordt er non-stop harde muziek geperst door de krakende speakerset. En dan vergeet ik nog bijna te vermelden dat om de haverklap een hele stoet van verkopers door de bus trekt om met luide stem hun (etens)waar aan te prijzen. Onder hen ook enkele kwakzalvers, die met een serieus gezicht een potje pillen tot wondermiddel bestempelen, waar ik dan wel weer om moet lachen. Kortom, opnieuw een hele ervaring en als we dan eindelijk Rama binnenhobbelen moet Oniel me zowat van mijn stoel aftrekken omdat ik integraal zit vastgekoekt aan de kleffe bekleding ervan. Heerlijk zo’n ritje, doe mij er nog maar een.

De dag begint met ontmoedigend nieuws: het geld om de importheffing van de xo’s mee te betalen is nog altijd niet beschikbaar en dat betekent dat het geen zin heeft om morgen naar Managua te gaan. Wat het nieuws nog slechter maakt is het gegeven dat overmorgen de verkiezingen voor de nieuwe burgemeester van Managua plaatsvinden en veel officiële instanties, waaronder de douane, dan gesloten worden voor de rest van de week. Het is de zoveelste tegenslag in het moeizame proces om de xo’s naar Rama te halen en even bekruipt me het gevoel om meteen maar mijn koffers te gaan pakken. Juist op dat moment word ik geskyped door mijn lieve vriendin en kan ik bij haar mijn frustratie kwijt over de hele gang van zaken. Zoals wel vaker weet ze me ook nu weer wat moed in te praten en mijn slechte stemming klaart een beetje op. Later op de dag ontvang ik tegen mijn verwachting in het bericht dat de douanekosten inmiddels wel volledig gedekt zijn en de glimlach van Oniel zegt me genoeg: We gaan naar Managua, en wel met de vroegste bus die morgenochtend uit Rama zal vertrekken. Ik spreek met Oniel af dat hij me om kwart voor drie in de nacht komt ophalen en verheug me ondanks dit barre tijdstip op het reisje naar de hoofdstad. Na een maand in het dorpse Rama te hebben rondgehangen verlang ik naar een change of scenery, al zal ik daar in de nachtbus waarschijnlijk niet zo veel van meekrijgen. Toch wel jammer, want tot nu toe heb ik het land steeds in volstrekte duisternis doorkruist en Nicaragua blijft daardoor een beetje een terra incognita voor me. Het is alsof de duistere plekken op de landkaart maar niet willen opklaren en ook morgen zal ik waarschijnlijk pas weer het daglicht zien als we Managua binnen rijden. Al is het alleen maar omdat Oniel me tegen die tijd weer wakker zal schudden, vermoed ik zo.

Op verschillende plekken in Rama wordt vandaag om het hardst gelopen door schoolgaande kinderen. Dit sportieve gebeuren is georganiseerd door de Stedenband en promotora Jayrinza heeft me uitgenodigd om één van de wedstrijdjes in beeld vast te leggen. Als ik samen met Jayrinza aankom bij een verzamelpunt in de buurt van Escuala Holanda – een schooltje dat met Nederlandse hulp is opgezet – is de inschrijving al begonnen en het valt me op dat de meeste kinderen netjes hun beurt afwachten. De veertig jeugdige deelnemers worden onderverdeeld in een aantal kleinere groepjes, op basis van leeftijd en geslacht. Het blijkt dat enkele jonkies zich tussen de oudere kinderen verschansen en ze balen zichtbaar als ze door Jayrinza en haar medepromotora’s worden teruggefloten naar de mini’s. De logica van deze quasifrauduleuze actie ontgaat me een beetje, want je winkans wordt er toch zeker niet groter op als je rivalen je met gemak omver lopen? Inmiddels is ook de politieagent gearriveerd, die speciaal voor deze gelegenheid is opgetrommeld om het verkeer een tijdje te stremmen. De aanwezigheid van het gezag maakt dat de spanning toeneemt en sommige kinderen controleren nog een keertje of de veters wel goed vastzitten, terwijl andere nerveus frutselen aan hun rugnummer. Bij een denkbeeldige startlijn wordt het eerste groepje opgesteld en Jayrinza waarschuwt de deelnemers dat agressief gedrag tijdens de wedstrijd onherroepelijk een diskwalificatie oplevert. De kinderen weten niet precies wat er op het spel staat, maar duidelijk is wel dat de winnaars van de diverse categorieën een prijs in ontvangst zullen nemen. Reden genoeg om de wedstrijd een beetje te manipuleren en zodra Jayrinza het startsein geeft is dat precies wat er gebeurt. En omdat beelden ook in dit geval veelzeggend zijn, heb ik onderstaande fotoserie toegevoegd. Op het eerste gezicht lijkt hier niet zo veel aan de hand, maar bij nadere analyse van de beelden wordt duidelijk dat het jongetje met het witte bloesje ernstig wordt gehinderd door een samenzwering van twee kleine valsspelers. De overtreding in kwestie neigt naar een klassiek gevalletje van ‘sandwichen’, waarbij het slachtoffer op een onbewaakt moment zowel van achteren als van voren wordt belaagd. Een beproefde methode die ook nu weer met succes wordt uitgevoerd en waar de miniatuurhooligan in het blauwe poloshirt onmiskenbaar van profiteert. Ik vermoed dat de twee boefjes vantevoren de mooie witte sportschoenen van hun concurrentje eens hebben bekeken en vervolgens hebben besloten dat die materiële voorsprong vakkundig teniet moet worden gedaan. Ach ja, wie ben ik dan om daar over te oordelen?

Bekijk alle foto’s van de wedstrijd.

Straten vol middagzon
strekken zich loom uit
Schel gerinkel in de lucht
de klank van verkoeling
muziek voor kinderoren
Honden draaien rondjes
om de as van hun bestaan
en vallen duizelig in slaap
Mensen hangen gelaten
in touwen en elkaar
Alleen de tijd verstrikt zich