Berichten uit Rama ~
een reisblog

Vandaag is de laatste dag van de Xo-pilot, en daarom hebben we iets speciaals in petto voor de docenten. Ze gaan namelijk zelf een les verzorgen met de Xo om die vervolgens te presenteren aan de voor deze gelegenheid uitgenodigde kinderen. Spannend, zowel voor de maestras als voor ons, want we hopen natuurlijk dat de dames laten zien het een en ander te hebben opgepikt van onze lessen. Na een uurtje van voorbereiding worden de kinderen bij elkaar gezet en begint het eerste docentenkoppel aan hun demonstratieles. De kinderen hebben er duidelijk zin in, want met vragende ogen en de muis in de aanslag richten ze zich op de docenten, die een aantal rekensommen hebben uitgedacht. Dat vraagt om de rekenmachine, een handige functionaliteit van de Xo die snel door de kids wordt gevonden. Even later verschijnen de juiste antwoorden op de verschillende beeldschermpjes, tot vreugde van de kinderen, die nu vast denken dat hoofdrekenen voorgoed tot het verleden behoort. Een andere docent laat het klasje kennis maken met een muziekprogramma, waarbij dierengeluiden worden gekoppeld aan bepaalde toetsen en ritmes. Interessant om te zien (en te horen), want dit programma hebben we niet behandeld tijdens de pilot en de docenten hebben dus eerst zelf uitgevonden hoe een en ander in elkaar steekt. Dat is een opsteker voor ons, want kennelijk voelen ze zich vertrouwd genoeg met het apparaat om zelf op ontdekkingstocht te gaan. Precies wat we bedoeld hebben met deze cursus. Als een volgende docent de kinderen foto’s laat maken van zichzelf raken de meeste helemaal bevangen door het oog van de camera, wat vast weer een hoop fraaie plaatjes oplevert. Aan het einde van de les nemen we afscheid van de groep en delen we versnaperingen en drankjes uit aan de aanwezigen. Als de docenten het lokaal verlaten blijf ik achter met gemengde gevoelens, want hoewel ik blij ben dat de pilot tot een goed einde is gebracht, realiseer ik me tegelijkertijd dat er nog een behoorlijke weg te gaan is voordat de Xo’s daadwerkelijk op doeltreffende wijze op school kunnen worden ingezet. Maar goed, de eerste stap is gezet en het is nu aan de mensen hier om hun enthousiasme voor het project levende te houden en op hun beurt weer door te geven. Als dat gebeurt, komt het vanzelf wel goed met die groene rakkers.

In onderstaande video legt maestra Esterling aan de kinderen uit hoe de camera op de Xo werkt.

Bekijk ook de foto’s van de demonstratielessen.

De kerst komt eraan, ook in Rama. Helemaal niet vreemd voor een plaats waar de meerderheid van de inwoners het katholieke geloof aanhangt. Maar toch, nu steeds meer huizen worden opgetuigd met kleurrijke verlichting en her en der plastic kerstbomen uit de grond schieten bekruipt me toch een raar gevoel, want wat doet deze voor mij zo winterse aangelegenheid hier in de tropen? Op een witte kerst hoeven ze in elk geval niet te rekenen, zoveel is zeker. Ik probeer me voor te stellen hoe de eerste missionarissen in Rama de kerst aan de man hebben gebracht. Hadden ze toen ook al kunstbomen? Vast niet. En de kerstman lijkt me ook een uitvinding van later, dus het moet waarschijnlijk een sober feestje zijn geweest, die eerste vieringen rondom de geboorte van Christus. Alhoewel, een kerststal zou misschien nog wel te realiseren zijn geweest, al dan niet met levende karakters en dieren. Want ja, op de een of andere manier moet zo’n historische gebeurtenis toch handen en voeten krijgen, zeker als de inheemse bevolking nog niet is gealfabetiseerd, laat staan het kerklatijn begrijpt. Ik zie het helemaal voor me, en dan ga ik voor de levende variant, waarbij de paters een schaars geklede Ramanese een zedelijk blauw kleed omhangen en vervolgens haar donkere kindje even door de kalk te halen om het wat bleker te laten lijken. De dieren, die gewend zijn om lekker rond te scharrelen, worden met veel pijn en moeite vastgelegd en nog voor de mis uit is trekken ze de hele stal omver. Of het echt zo is gegaan, wie zal het zeggen, maar het moet ongetwijfeld een vreemd gezicht zijn geweest, die eerste kerst in Rama. Voor mij is het dat nu ook nog, en ik voel me bijna met terugwerkende kracht schuldig dat wij westerlingen deze traditie hierheen hebben gebracht. En dan niet om de kerstgedachte, die wat mij betreft universeel is, maar vooral om de kitscherige bijverschijnselen van een feest dat hier (net als bij ons trouwens) een hoop extra verlichting oplevert, en dan niet van het verheven soort.

Sinds een week of anderhalf is het weer in Rama omgeslagen. Het begon met een licht briesje, wat meer wind dan gewoonlijk, en inmiddels waait het niet alleen af en toe behoorlijk, het regent ook nog eens om de haverklap pijpenstelen. Het lijkt wel alsof de herfst hier alsnog is ingetreden, na een zomer die maar niet wilde eindigen. Maar schijn bedriegt, want deze onstuimige dagen horen meteorologisch gezien bij de winter, die over een maand of twee wordt opgevolgd door een kurkdroge zomerperiode. Twee seizoenen dus, nat of droog, en verder weinig variatie in het weerpatroon. Ik vraag me af of dit gebrek aan afwisseling zijn weerslag heeft op de cultuur, die in sommige opzichten ook niet heel veelzijdig genoemd kan worden. Neem bijvoorbeeld de eetcultuur, want daar wil ik het eigenlijk over hebben, die naar mijn smaak nogal eentonig van aard is. Ik mag eigenlijk helemaal niet klagen, want ik krijg drie keer per dag keurig een maaltijd voorgeschoteld zonder zelf een vinger uit te steken, maar waarom moet elk gerecht hier nou vergezeld gaan van een portie rijst en gefrituurde schijfjes banaan? Ik weet dat het verwend klinkt, maar de rijst komt me ondertussen mijn oren uit en dat gefrituurde fruit valt me ook zwaarder met de dag. En dan heb ik nog niet eens het meest veelzijdige stukje vlees genoemd, dat hier toch vooral in jawel, gefrituurde vorm zijn weg naar de eettafel vindt. Kip, kip en nog eens kip. Het verbaast me dat ik de dames nog zie rondscharrelen op straat, want man wat wordt hier een hoop van dat gevogelte weggestouwd. En ja, laat ik nou net niet zo dol zijn op kip. Toch was vandaag in culinair opzicht een heuglijke dag, want ik heb op aanraden van iemand een winkeltje bezocht waar ze ‘echte’ (Amerikaanse) chocoladerepen verkopen; een product dat hier schaars te noemen is. Meteen maar vier repen ingeslagen om deze week goed mee door te komen. En oh, wat was dat genieten zeg vanavond. Ik verheug me nu al op morgenavond.

Morgen breekt mijn laatste week in Rama aan, die ongetwijfeld voorbij is voor ik er erg in heb. Nog vier dagen lesgeven aan de docenten en dan zit het erop, is het al weer tijd om verder te gaan. Waar naartoe is nog een beetje de vraag, want mijn reisbestemming voor de eerste twee weken van december heb ik nog altijd niet bepaald. Dat heeft ook te maken met de huidige situatie in het land en met name in de hoofdstad Managua, waar de gemoederen nog steeds niet echt tot rust zijn gekomen na de verkiezingen eerder deze maand. Op televisie zie ik nog bijna dagelijks de beelden van gemaskerde relschoppers, die met veel geweld door de straten van Managua trekken. Het mag dan misschien geen wereldnieuws zijn, in de regio maakt men zich in elk geval behoorlijk ongerust over de instabiele (politieke) situatie in Nicaragua. Zelfs geruchten over een op handen zijnde burgeroorlog doen de ronde en ik moet toegeven, het ontneemt me wel een beetje de zin om lekker onbezonnen door het land te gaan reizen. Ik geloof trouwens niet dat het zo’n vaart zal lopen met die burgeroorlog, maar ik heb wel gezien hoe diep geworteld de tegenstellingen hier zitten op politiek gebied en op een kwade dag zou de geschiedenis zich best eens kunnen herhalen. In mijn gesprekken met Ramanese jongeren komt de politiek natuurlijk ook geregeld ter sprake en ik verbaas me vaak over de lichtzinnige, haast romantische manier waarop geweld als gerechtvaardigd middel door sommige wordt verdedigd. De idee te kunnen en mogen sterven voor het vaderland is hier nog altijd springlevend en wordt door velen gekoesterd, net als de vele afbeeldingen van Sandino en Che Guevara trouwens. Ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat de romantische verering van het revolutionaire gedachtegoed voor een groot deel gevoed wordt door de onvrede met de huidige omstandigheden. En ik geloof dat ik het ook wel een beetje begrijp, want als nieuwe helden ver te zoeken zijn in een land dat verscheurd wordt door corruptie en machtspolitiek, dan zijn de oude natuurlijk snel gevonden om de ideologische leemte mee op te vullen.

Vandaag is het zweten geblazen voor de docenten, want er staat een heuse toets op het programma. Als de eerste dames het lokaal binnenkomen zie ik aan hun gezichten dat ze niet helemaal gerust zijn op een goede afloop van het examen. De meesten nemen nog gauw wat aantekeningen door en het doet me eigenlijk wel goed om te zien dat ze het gebeuren behoorlijk serieus opvatten. Tien vragen hebben we voor ze opgesteld en daarna volgen nog drie praktische oefeningen met de Xo. Omdat we weten dat de docenten goed geoefend zijn in het letterlijk reproduceren van kennis, gaan de vragen vooral over Xo-vaardigheden en dus niet zo zeer over de theorie. Een voorbeeld:

Zonder al te specifiek te willen worden, gaat het bij deze vraag om het benoemen van de vier belangrijkste knoppen die op de Xo te vinden zijn. Het blijkt dat ongeveer de helft grote moeite heeft om de juiste volgorde (van links naar rechts) aan te geven. En dat nadat we vijf dagen lang gehamerd hebben op het belang (en de verschillende namen) van deze vier toetsen. Valt me toch een beetje tegen van de dames. Het goede antwoord is overigens de laatste combinatie, wat natuurlijk alleen interessant is voor de mede-Xo-fanaten die dit blog volgen, maar voor de volledigheid zeg ik het toch maar. Tijdens de praktische oefeningen valt ook een aantal dames door de mand, want zonder hulp van de buren vinden sommige het ineens knap lastig om het apparaat goed te bedienen. Voor ons een goede gelegenheid om te zien wie het al in de vingers heeft en wie het maar moeilijk kan bijbenen. Dat is belangrijk voor volgende week, als we beginnen met het tweede en laatste deel van de workshop, dat zowel qua tempo als niveau een stuk hoger zal liggen. We willen onze aandacht dan vooral richten op degenen die nu enig talent aan de dag leggen. Hoe we dit precies in de praktijk gaan brengen is nog een beetje de vraag, al schrikken enkelen misschien zo van hun cijfer dat ze hun Xo uit eigen beweging aan de wilgen hangen. We zullen het zien.

Vandaag hebben we de docenten kennis laten maken met het internet. Voor ons de normaalste zaak van de wereld, maar voor de meeste dames een nog onbekend virtueel terrein. Een van hen vroeg me of het internet op de Xo hetzelfde internet is als dat wat ze weleens gezien had op meer gangbare computers. Helemaal geen gekke vraag natuurlijk, want als je om te beginnen niet goed weet hoe het internet er nu precies uitziet, dan kun je ook niet beoordelen of je met het enige echte internet te maken hebt. Maar hoe leg je iemand vervolgens uit waaraan je het internet kan herkennen? Ja, je hebt Google, het alziende oog binnen een netwerk van websites dat elke dag alleen maar groter en groter wordt. En verder zijn er natuurlijk nog wat andere iconen van het web, zoals YouTube, Wikipedia en het wat verguisde maar nog altijd even populaire Hotmail. De lijst is eigenlijk oneindig en dat is nu precies wat het internet als fenomeen zo ongrijpbaar maakt. Niet gemakkelijk om uit te leggen, maar de ervaring is ook in dit geval een goede leermeester. De meeste docenten hadden namelijk al snel door dat het internet in essentie een uit zijn krachten gegroeide vraagbaak is vol hele en ook een hoop halve antwoorden. Hoe je het kaf van het koren scheidt is weer een heel ander verhaal, en het enige dat ik tegen de newbies kan zeggen is: the proof of the pudding is in the eating. Tast toe dames!

De Xo is een bijzonder apparaat met een aantal bijzondere functies, waaronder de mogelijkheid om draadloos met een andere Xo te communiceren binnen een afstand van twee kilometer. Prachtig, vooral als het werkt zoals het bedoeld is. In de praktijk blijkt echter dat 15 Xo’s in één ruimte soms de nodige moeite hebben om elkaar te vinden, laat staan daadwerkelijk te communiceren. De eerste groep docenten weet ondertussen precies waar ik het over heb, want vanochtend verliep niet alles even vlekkeloos tijdens het oefenen met een zogenaamde gedeelde chatsessie. Het idee is dat één persoon de chat activeert en de rest vervolgens uitnodigt om deel te nemen aan de activiteit. Klinkt eenvoudig, maar voor een paar Xo’s was de ochtendsessie waarschijnlijk wat aan de vroege kant, want sommige dames hadden de grootste moeite om aan te sluiten bij de door mij geïnitieerde chatsessie. Een paar keer opnieuw opstarten en de docenten een beetje afleiden dan maar, besloot ik, maar ook dat leidde niet in alle gevallen tot een gewenst resultaat. Bij het afsluiten van de les had ik dan ook het gevoel een paar dames een beetje teleurgesteld naar huis te moeten sturen. Tijdens de middagsessie met de andere groep leverde de gedeelde chatsessie daarentegen geen enkel probleem op en als ik niet beter wist zou ik denken dat iemand tijdens de lunch een paar slechte Xo’s had verwisseld met voorbeeldig werkende exemplaren. Nou ja, misschien moesten ze net als ik gewoon nog even warmdraaien en hadden ze daarom niet zoveel zin om meteen al maximaal te presteren. Want, zo weet ik intussen, de Xo is niet alleen een bijzonder apparaat, maar ook een erg eigenzinnig stukje techniek. Ben benieuwd of ze morgenvroeg wel alle 15 paraat staan.

Zes weken verblijf ik ondertussen in El Rama, wat betekent dat ik hier nog maar twee weken zal zijn. Twee volle weken, dat wel, want er staat een hoop op het programma voor de komende dagen. Zo krijgen de docenten vanaf morgen elke dag twee uur les met de Xo, om zo veel als mogelijk op te steken van de korte pilot. Doordat alles nu in een stroomversnelling is gekomen merk ik dat ook mijn beleving van de tijd anders is dan voorheen. Aan het begin van deze reis leken de dagen soms oneindig lang en had ik vaak meer tijd om handen dan me lief was. Hoewel ik ook nu nog tijd zat heb om bijvoorbeeld deze stukjes te schrijven, voelt het toch alsof mijn dagen hier geteld zijn en ik me elk uur meer bewust word van de eindigheid van mijn verblijf. Dat levert trouwens gemengde gevoelens op, want hoewel ik verlang naar de hereniging met mijn geliefden, begin ik me tegelijkertijd steeds meer thuis te voelen in dit vreemde stadje. Begrijp me niet verkeerd, ik moet er niet aan denken om hier een nieuw bestaan op te bouwen of iets van dien aard, maar ik heb er wel mijn weg gevonden en die bewandel ik met steeds lichtere tred. Natuurlijk speelt daarbij een grote rol dat ik me eindelijk een beetje nuttig kan maken met de Xo´s, want stel je voor dat ze helemaal niet meer waren aangekomen, dan zou dit verhaal er anders uitzien vrees ik. Hoe dan ook, ik geniet nu meer van mijn tijd aan deze kant van de wereld en ben ondanks de kleine ontberingen van de afgelopen weken dankbaar dat deze bijzondere ervaring op mijn pad is gekomen (en nog even blijft).

In onderstaande, tamelijk willekeurige selectie tref je achtereenvolgens foto´s aan van een ijsverkoper tijdens een kerkdienst in de open lucht, wachtenden tijdens de burgemeesterverkiezing, een straatbeeld met kinderen en een verlaten fabrieksterrein aan de rand van de stad.

[Bekijk als slideshow]

Na een wat onrustige nacht word ik om kwart over vijf gewekt door mijn alarmklokje. Wat aan de vroege kant voor mijn doen, maar er staat dan ook iets belangrijks op het programma vandaag. In Maastricht is namelijk een (pers)bijeenkomst gaande om de introductie van de Xo op twee basisscholen nader toe te lichten. Een onderdeel van deze presentatie vormt het leggen van een verbinding met Rama, waar ik samen met de nieuwe burgemeester rond kwart over zes klaarzit om geskyped te worden, zoals dat heet. Om half zeven heb ik nog altijd geen teken van leven ontvangen uit Maastricht en de Alcaldesa (burgemeester) begint al wat onrustig om zich heen te kijken. Niet veel later komt er gelukkig toch een belsignaal binnen en alsof de afstand er niet toe doet, voeren we een beeldgesprek met wethouder Jacques Costongs, die de nieuwe Alcaldesa hartelijk feliciteert met haar verkiezingsoverwinning. Jacques vertelt verder dat met name de aanwezige kinderen het erg spannend vinden om live contact te hebben met Nicaragua, wat ik leuk vind om te horen. Na deze korte videoconferentie keer ik huiswaarts om wat te ontbijten en me een beetje voor te bereiden op de eerste les met de docenten, die om half tien gepland staat. De meeste dames zijn keurig op tijd en om kwart voor tien is de eerste groep compleet, wat hyperpunctueel genoemd kan worden voor Nicaraguaanse begrippen. Na een korte introductie gaan we (dan eindelijk) daadwerkelijk aan de slag met de Xo en een aantal maestras hebben het apparaat al opgestart voor ik er erg in heb. Ik vraag ze nog even te wachten met opstarten, en laat ze zien dat het exterieur van de Xo ook een aantal interessante functies herbergt. Naarmate de les vordert tekent zich een duidelijk verschil af tussen degenen die al enige computerervaring hebben, en zij die voor het eerst in hun leven een toetsenbord gebruiken (vaak de wat oudere dames). Het blijkt niet eenvoudig om de workshop voor alle deelnemers even interessant en leerzaam te houden, maar Babet en ik doen ons best en het lukt gelukkig aardig om iedereen bij de les te houden. Babet is overigens een medevrijwilliger van de Stedenband, die deze week is aangekomen in Rama om mee te helpen met een aantal activiteiten, waaronder het Xo-project. Het is een fijne ondersteuning, want ze spreekt behoorlijk Spaans en heeft een ruime ervaring met educatieve projecten, ook in het buitenland. Als de twee uur lestijd om zijn en ik de maestras vraag om de Xo af te sluiten zie ik een hoop beteuterde gezichten; het is kennelijk maar moeilijk afscheid nemen van het spelletje dat we ter afsluiting aan ze hebben voorgelegd. ’s Middags draaien we hetzelfde programma nog een keer af voor de tweede groep, die hoofdzakelijk uit dames van middelbare leeftijd bestaat, waardoor we wat meer uitleg moeten geven bij de verschillende onderdelen. Om toch ongeveer op hetzelfde punt te eindigen als de eerste groep slaan we de pauze over en werken we rustig maar gestaag door naar de eindstreep van les 1. Als ook de tweede groep met veel lofprijzingen over het wonderlijke groene apparaatje het lokaal verlaat, blijf ik achter met een goed gevoel over het resultaat van vandaag: een hoop enthousiaste mensen met een mooie nieuwe ervaring. Daar kunnen straks veel leerlingen hun voordeel mee doen.

[Bekijk als slideshow]